Współpraca z osobami prowadzącymi własną działalność na podstawie umowy B2B to w wielu firmach codzienność – w IT, marketingu, sprzedaży czy obsłudze klienta. Do niedawna zakwestionowanie takiej umowy wymagało postępowania przed sądem pracy. Od 8 lipca 2026 r. sytuacja się zmieniła: inspektor pracy może stwierdzić istnienie stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej.
W artykule wyjaśniam, jak wygląda nowa procedura, na co zwraca uwagę Państwowa Inspekcja Pracy i co warto zrobić, jeśli Twoja firma współpracuje z osobami na B2B lub umowach zlecenia.
Co się zmieniło?
Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 473) w zasadniczej części obowiązuje od 8 lipca 2026 r. Najważniejsza zmiana dla przedsiębiorców to nowe uprawnienie okręgowych inspektorów pracy: mogą oni wydać decyzję, która przekształca nieprawidłowo zawartą umowę cywilnoprawną – zlecenie, umowę o dzieło, kontrakt B2B – w umowę o pracę.
Dotychczas organ mógł jedynie wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Teraz pierwszy krok należy do administracji, a sąd pracy rozpoznaje sprawę dopiero na skutek odwołania.
Jak wygląda procedura?
- Kontrola. Inspektor sprawdza, jak współpraca wygląda w praktyce. Kontrolą mogą być objęte również firmy, na rzecz których praca była świadczona w ciągu roku przed rozpoczęciem kontroli.
- Polecenie na piśmie. Jeżeli w relacji przeważają cechy stosunku pracy, inspektor – po umożliwieniu obu stronom zajęcia stanowiska – wydaje pisemne polecenie usunięcia naruszeń. Termin jego wykonania przypada jeszcze w trakcie kontroli.
- Decyzja. Dopiero niewykonanie polecenia otwiera drogę do decyzji. Okręgowy inspektor pracy zawiadamia strony o wszczęciu postępowania i może wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy albo wnieść powództwo do sądu.
- Odwołanie. Firmie i osobie wykonującej pracę przysługuje odwołanie do sądu pracy. Wnosi się je na piśmie za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy, w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.
Co oznacza decyzja dla firmy?
- Od kiedy jest umowa o pracę. Za datę zawarcia umowy o pracę przyjmuje się datę wydania decyzji. Jeżeli jednak po rozpoczęciu kontroli firma rozwiąże lub wypowie umowę albo zaprzestanie współpracy, za datę zawarcia umowy o pracę uznaje się dzień rozpoczęcia kontroli.
- Warunki zatrudnienia. Decyzja określa rodzaj umowy, rodzaj i miejsce pracy, wymiar czasu pracy i wynagrodzenie. Gdy materiał dowodowy nie pozwala ich ustalić, przyjmuje się umowę na czas nieokreślony, siedzibę pracodawcy, pełny etat i minimalne wynagrodzenie.
- Skutki podatkowe i składkowe. Od dnia wydania decyzja wywołuje skutki na gruncie prawa pracy, prawa podatkowego oraz ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych.
- Wykonalność. Decyzja staje się wykonalna po upływie terminu na odwołanie, z dniem prawomocnego wyroku sądu albo z dniem nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności.
Nowe przepisy stosuje się także do umów zawartych przed 8 lipca 2026 r., jeżeli trwały w dniu wejścia ustawy w życie.
Co bada inspektor? Liczy się praktyka, nie nazwa umowy
Tytuł „umowa o współpracy B2B” niczego nie przesądza. Zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy o stosunku pracy decyduje sposób wykonywania pracy, a nie nazwa dokumentu. Sygnały ostrzegawcze to przede wszystkim:
- praca w wyznaczonych godzinach i w miejscu wskazanym przez firmę,
- bieżące polecenia i kontrola wykonywania zadań jak wobec pracownika,
- obowiązek osobistego świadczenia pracy bez możliwości zastępstwa,
- stałe, miesięczne wynagrodzenie niezależne od rezultatu,
- brak ryzyka gospodarczego po stronie wykonawcy,
- wykonywanie tych samych zadań, co pracownicy etatowi, w tej samej strukturze.
Jeden element zwykle nie wystarczy. Inspektor ocenia całokształt współpracy.
Okres przejściowy: 12 miesięcy na dobrowolne uporządkowanie współpracy
Firma, która przed 8 lipca 2026 r. zawarła umowę cywilnoprawną spełniającą wszystkie cechy stosunku pracy i w ciągu 12 miesięcy dobrowolnie zawrze z tą osobą umowę o pracę, nie podlega odpowiedzialności za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy (art. 16 ustawy).
Warto pamiętać, że przepis ten wyłącza odpowiedzialność wykroczeniową. Nie przesądza natomiast o kwestiach składkowych i podatkowych – je ocenić trzeba indywidualnie. Okres przejściowy to jednak dobry moment na spokojny przegląd współpracy, zanim zrobi to inspektor.
Gdy masz wątpliwości: interpretacja indywidualna Głównego Inspektora Pracy
Nowością jest możliwość wystąpienia do Głównego Inspektora Pracy o interpretację indywidualną, czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
- Opłata wynosi 40 zł od każdego opisanego stanu faktycznego.
- Interpretację wydaje się w terminie 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku.
- Interpretacja wiąże organy PIP. Firma, która się do niej zastosuje, nie może zostać obciążona sankcjami w tym zakresie.
- Interpretacji nie wydaje się w sprawach, które są już przedmiotem kontroli lub postępowania.
Warto rozważyć ten krok przy współpracy o charakterze granicznym, zanim pojawi się kontrola.
Jak przygotować umowę B2B?
Dobrze skonstruowana umowa nie zastąpi prawidłowej praktyki, ale powinna ją odzwierciedlać. Warto zadbać o:
- określenie przedmiotu umowy jako rezultatu lub zakresu usług, a nie stanowiska,
- swobodę wykonawcy w organizacji pracy i możliwość korzystania z podwykonawców,
- wynagrodzenie powiązane z zakresem lub efektem usług,
- odpowiedzialność wykonawcy za należyte wykonanie umowy,
- przeniesienie autorskich praw majątkowych do rezultatów pracy,
- zachowanie poufności i ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa.
Checklista przeglądu współpracy B2B
- Czy współpracownik sam decyduje o godzinach i miejscu pracy?
- Czy może powierzyć część zadań innej osobie?
- Czy wynagrodzenie zależy od zakresu lub rezultatu usług?
- Czy współpracownik ponosi odpowiedzialność za efekt swojej pracy?
- Czy nie wykonuje tych samych zadań co pracownicy etatowi, na tych samych zasadach?
- Czy umowa przenosi prawa autorskie i chroni poufne informacje?
Jeśli na kilka pytań odpowiedź brzmi „nie”, warto przeanalizować współpracę, póki trwa okres przejściowy.
Podsumowanie
Reforma PIP nie oznacza końca współpracy B2B. Oznacza natomiast, że umowa musi odpowiadać temu, jak współpraca rzeczywiście wygląda. Przegląd umów B2B przeprowadzony teraz jest znacznie tańszy niż postępowanie przed inspektorem i sądem.
Jeśli chcesz, abym przeanalizowała umowy B2B w Twojej firmie lub przygotowała nowy wzór umowy, zapraszam do kontaktu.
Zobacz także: Kluczowe aspekty praw autorskich we współpracy B2B · Przewodnik po umowach handlowych